मोटोपन हुनुको कारण के हो? जान्नैपर्ने मुख्य कारण र बच्ने उपाय

मोटोपन आजको समयमा धेरै मानिसमा देखिने सामान्य स्वास्थ्य समस्या बनेको छ। व्यस्त जीवनशैली, अस्वस्थ खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी र पर्याप्त निद्रा नहुनुजस्ता कारणले शरीरमा आवश्यकताभन्दा बढी बोसो जम्मा हुन सक्छ। तर मोटोपनलाई केवल “धेरै खाना खाने” समस्याका रूपमा बुझ्नु सही हुँदैन। यसको पछाडि जीवनशैलीदेखि वंशाणुगत तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न कारण हुन सक्छन्।

मोटोपन भनेको के हो?

शरीरमा आवश्यकताभन्दा बढी बोसो जम्मा भएर स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने अवस्थालाई सामान्य रूपमा मोटोपन भनिन्छ। तौल बढ्नु मात्र मोटोपनको एकमात्र संकेत होइन। शरीरको उचाइ, तौल, कम्मरको घेराइ, उमेर र अन्य स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

मोटोपन बढ्नुका मुख्य कारणहरू

१. अस्वस्थ खानपान

मोटोपनको प्रमुख कारणमध्ये खानपान पनि एक हो। धेरै चिल्लो, गुलियो, नुनिलो तथा प्रशोधित खाना, फास्ट फुड, मिठाइ, चिप्स र चिनी भएका पेय पदार्थ नियमित रूपमा सेवन गर्दा शरीरमा आवश्यकताभन्दा बढी क्यालोरी पुग्न सक्छ।

त्यसैले दैनिक खानामा सागसब्जी, फलफूल, दाल, सम्पूर्ण अन्न, प्रोटिनयुक्त खाना र पर्याप्त पानीलाई प्राथमिकता दिनु उपयोगी हुन्छ।

२. शारीरिक गतिविधिको कमी

आजकल धेरै समय कम्प्युटर, मोबाइल वा टेलिभिजन अगाडि बिताउने बानी बढेको छ। लामो समयसम्म बसिरहने र नियमित हिँडडुल वा व्यायाम नगर्ने हो भने शरीरले खर्च गर्ने ऊर्जा कम हुन्छ।

दैनिक हिँड्ने, साइकल चलाउने, घरायसी काम गर्ने वा आफ्नो क्षमताअनुसार व्यायाम गर्ने बानीले शारीरिक सक्रियता बढाउन मद्दत गर्छ।

३. अत्यधिक खाना खाने बानी

भोकभन्दा बढी खाने, बारम्बार स्न्याक्स खाने वा ठूलो मात्रामा खाना खाने बानीले पनि तौल बढाउन सक्छ। विशेषगरी धेरै क्यालोरी भएका खानेकुरा थोरै मात्रामा खाँदा पनि शरीरमा पर्याप्त ऊर्जा पुग्न सक्छ।

खाना खाँदा आफ्नो भोक र पेट भरिएको संकेतलाई ध्यान दिनु उपयोगी हुन्छ।

४. पर्याप्त निद्रा नहुनु

निद्रा र शरीरको तौलबीच पनि सम्बन्ध हुन्छ। लगातार कम निद्रा हुँदा भोक तथा तृप्तिसँग सम्बन्धित हर्मोनमा परिवर्तन आउन सक्छ, जसले बढी खाने इच्छा बढाउन सक्छ।

त्यसैले नियमित समयमा सुत्ने र पर्याप्त गुणस्तरीय निद्रा लिने बानी स्वस्थ जीवनशैलीको महत्वपूर्ण भाग हो।

५. तनाव र भावनात्मक खानपान

तनाव, चिन्ता, निराशा वा बोरियत हुँदा केही मानिसले भोक नभए पनि खाना खाने गर्छन्। यस्तो अवस्थालाई भावनात्मक खानपान भनिन्छ।

तनाव व्यवस्थापनका लागि हिँडडुल, ध्यान, पर्याप्त आराम, परिवार तथा साथीभाइसँग समय बिताउने वा आफूलाई मन पर्ने स्वस्थ गतिविधिमा संलग्न हुने बानी उपयोगी हुन सक्छ।

६. वंशाणुगत प्रभाव

परिवारमा मोटोपनको इतिहास भएमा केही व्यक्तिमा तौल बढ्ने सम्भावना बढी हुन सक्छ। शरीरले ऊर्जा कसरी प्रयोग गर्छ, भोक कति लाग्छ र शरीरमा बोसो कहाँ जम्मा हुन्छ भन्ने कुरामा आनुवंशिक पक्षले पनि भूमिका खेल्न सक्छ।

तर वंशाणुगत प्रभाव हुनुको अर्थ तौल नियन्त्रण गर्न सकिँदैन भन्ने होइन। स्वस्थ खानपान र नियमित शारीरिक गतिविधिले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

७. हर्मोन तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी कारण

केही स्वास्थ्य अवस्थाले तौल बढाउन योगदान गर्न सक्छन्। उदाहरणका लागि थाइराइड कम सक्रिय हुनु वा PCOS जस्ता अवस्थासँग तौल व्यवस्थापनमा कठिनाइ जोडिन सक्छ।

अचानक वा असामान्य रूपमा तौल बढिरहेको छ भने केवल खानपानलाई दोष दिनुभन्दा स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नु राम्रो हुन्छ।

८. केही औषधिको प्रभाव

केही औषधिको साइड इफेक्टका रूपमा तौल बढ्न सक्छ। त्यसैले कुनै औषधि सेवन गरिरहेको अवस्थामा तौलमा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिएमा चिकित्सकसँग कुरा गर्नु उचित हुन्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि बन्द गर्नु हुँदैन।

मोटोपनबाट बच्न के गर्न सकिन्छ?

मोटोपन नियन्त्रणका लागि अचानक कडा डाइट सुरु गर्नुभन्दा दैनिक जीवनमा साना तर निरन्तर परिवर्तन गर्नु बढी व्यावहारिक हुन सक्छ।

• सन्तुलित र पौष्टिक खाना खाने

• फलफूल र सागसब्जीलाई खानामा समावेश गर्ने

• चिनी भएका पेय पदार्थ र अत्यधिक प्रशोधित खाना कम गर्ने

• नियमित हिँडडुल तथा शारीरिक गतिविधि गर्ने

• लामो समय लगातार नबस्ने

• पर्याप्त निद्रा लिने

• तनाव व्यवस्थापन गर्ने

• खाना खाने मात्रा र समयप्रति सचेत हुने

• आवश्यक परे स्वास्थ्यकर्मी वा पोषण विशेषज्ञसँग सल्लाह लिने

अन्तिम कुरा

मोटोपन एउटै कारणले हुने समस्या होइन। खानपान, शारीरिक गतिविधि, निद्रा, तनाव, वंशाणुगत प्रभाव, हर्मोन तथा अन्य स्वास्थ्य अवस्थाले संयुक्त रूपमा शरीरको तौललाई प्रभावित गर्न सक्छन्।

त्यसैले तौल घटाउने लक्ष्य राख्दा केवल तौलको अंकमा ध्यान दिनुभन्दा स्वस्थ र दिगो जीवनशैली विकास गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ। सन्तुलित खाना, नियमित शारीरिक गतिविधि, पर्याप्त निद्रा र आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार उचित सल्लाहले स्वस्थ तौल व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

नोट: यो सामग्री सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि हो। व्यक्तिगत स्वास्थ्य समस्या, अचानक तौल परिवर्तन वा अन्य लक्षण भएमा योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुहोस्।