दैनिक खानामा चुकन्दर समावेश गर्दा शरीरलाई के फाइदा हुन्छ?

चुकन्दर अर्थात् Beetroot रातो–बैजनी रंगको पौष्टिक तरकारी हो। यसको आकर्षक रंगका लागि जिम्मेवार प्राकृतिक यौगिकसँगै यसमा फोलेट, पोटासियम, फाइबर तथा विभिन्न एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन्। सलाद, तरकारी, जुस वा स्मुदीका रूपमा चुकन्दरलाई नियमित खानामा समावेश गर्न सकिन्छ।

तर चुकन्दरलाई कुनै रोगको उपचारका रूपमा नभई सन्तुलित आहारको एउटा भागका रूपमा लिनु उपयुक्त हुन्छ। दैनिक खानामा समावेश गर्दा देखिन सक्ने प्रमुख फाइदाहरू यस्ता छन्।

१. रक्तचाप व्यवस्थापनमा सहयोग

चुकन्दरमा प्राकृतिक रूपमा पाइने नाइट्रेट शरीरमा नाइट्रिक अक्साइडमा परिणत हुन सक्छ। यसले रक्तनलीलाई फैलिन सहयोग गर्ने भएकाले केही मानिसमा रक्तचाप घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

विशेषगरी चुकन्दरको सेवन र रक्तचापबीचको सम्बन्धबारे विभिन्न अध्ययन भएका छन्। तर उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले औषधिको विकल्पका रूपमा चुकन्दरलाई प्रयोग गर्नु हुँदैन।

२. मुटुको स्वास्थ्यका लागि उपयोगी

रक्तनलीको सामान्य कार्यमा सहयोग गर्नुका साथै चुकन्दरमा रहेको पोटासियम र अन्य पोषक तत्वले समग्र मुटु–स्वास्थ्यका लागि उपयोगी आहारको हिस्सा बन्न सक्छ।

तर मुटुलाई स्वस्थ राख्न एउटा मात्र खाद्य पदार्थमा निर्भर हुनुभन्दा फलफूल, तरकारी, साबुत अन्न, दाल, स्वस्थ बोसो र पर्याप्त प्रोटिन समेटिएको सन्तुलित भोजन बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।

३. व्यायाम गर्नेहरूका लागि उपयोगी हुन सक्छ

चुकन्दरमा रहेको नाइट्रेटका कारण शरीरले अक्सिजन प्रयोग गर्ने तरिकामा केही प्रभाव पर्न सक्छ। त्यसैले चुकन्दर वा यसको जुसलाई व्यायामअघि सेवन गर्दा केही व्यक्तिमा शारीरिक सहनशीलता र व्यायाम प्रदर्शनमा सामान्य सुधार देखिन सक्छ।

यद्यपि यसको प्रभाव सबै व्यक्तिमा समान हुँदैन र चुकन्दरलाई खेल प्रदर्शन बढाउने कुनै निश्चित उपायका रूपमा लिनु उचित हुँदैन।

४. पाचन प्रणालीलाई सहयोग

चुकन्दरमा आहारीय फाइबर हुन्छ। पर्याप्त फाइबरयुक्त आहारले दिसालाई सहज बनाउन र आन्द्राको सामान्य गतिविधिलाई सहयोग गर्न सक्छ।

यदि तपाईंको दैनिक खानामा फाइबर कम छ भने चुकन्दरका साथै सागसब्जी, फलफूल, दाल तथा साबुत अन्न थप्नु राम्रो विकल्प हुन सक्छ।

५. शरीरलाई आवश्यक फोलेट प्रदान गर्छ

चुकन्दर फोलेट (भिटामिन B9) को पनि स्रोत हो। फोलेट शरीरमा DNA निर्माण तथा कोशिकाको वृद्धि र विभाजनजस्ता प्रक्रियाका लागि आवश्यक पोषक तत्व हो।

गर्भावस्थामा फोलेटको आवश्यकता विशेष रूपमा महत्वपूर्ण हुने भएकाले गर्भवती महिलाले चिकित्सक वा पोषण विशेषज्ञको सल्लाहअनुसार पर्याप्त फोलेट प्राप्त गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ।

६. एन्टिअक्सिडेन्टको स्रोत

चुकन्दरको गाढा रातो–बैजनी रंगमा betalains जस्ता प्राकृतिक यौगिकको भूमिका हुन्छ। यी यौगिकमा एन्टिअक्सिडेन्ट गुण पाइन्छ।

एन्टिअक्सिडेन्टयुक्त विभिन्न फलफूल तथा तरकारीलाई नियमित आहारमा समावेश गर्नु समग्र स्वास्थ्यका लागि उपयोगी हुन्छ।

७. खानामा विविधता थप्ने सजिलो विकल्प

चुकन्दरलाई खानामा समावेश गर्न धेरै कठिन छैन। यसलाई:

• काँचो सलादमा

• हल्का पकाएर तरकारीका रूपमा

• दही वा अन्य सामग्रीसँग मिसाएर

• सूपमा

• स्मुदीमा

• चुकन्दरको जुसका रूपमा

प्रयोग गर्न सकिन्छ।

तर जुस बनाउँदा फाइबरको केही मात्रा कम हुन सक्छ। त्यसैले सम्भव भएसम्म पूरै चुकन्दर खानु राम्रो विकल्प हुन सक्छ।

कति खानु उपयुक्त?

चुकन्दरका लागि सबैलाई लागू हुने निश्चित दैनिक मात्रा हुँदैन। तपाईंको समग्र खानपान, उमेर, शारीरिक अवस्था र स्वास्थ्य आवश्यकताअनुसार मात्रा फरक हुन सक्छ। सामान्य रूपमा अन्य तरकारीसँग पालैपालो चुकन्दरलाई आहारमा समावेश गर्नु पर्याप्त हुन्छ।

चुकन्दर खाँदा पिसाब रातो देखिन सक्छ

चुकन्दर खाएपछि केही व्यक्तिको पिसाब वा दिसा गुलाबी/रातो देखिन सक्छ। यसलाई beeturia भनिन्छ र धेरै अवस्थामा यो चुकन्दरको प्राकृतिक रङका कारण हुने सामान्य प्रभाव हो।

तर चुकन्दर नखाएको अवस्थामा पनि पिसाबमा रगत देखिएजस्तो भएमा वा अन्य असामान्य लक्षण देखिएमा चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन्छ।

अन्त्यमा

चुकन्दर पौष्टिक तरकारी भएकाले सन्तुलित खानाको हिस्सा बनाउन सकिन्छ। यसमा पाइने नाइट्रेट, फाइबर, फोलेट, पोटासियम र प्राकृतिक एन्टिअक्सिडेन्टका कारण रक्तचाप व्यवस्थापन, पाचन, व्यायाम क्षमता र समग्र पोषणमा सहयोग पुग्न सक्छ।

तर स्वस्थ रहन चुकन्दर मात्र पर्याप्त हुँदैन। नियमित शारीरिक गतिविधि, पर्याप्त पानी, राम्रो निद्रा र विभिन्न प्रकारका पौष्टिक खाद्य पदार्थ समेटिएको सन्तुलित आहारसँगै यसको सेवन गर्नु सबैभन्दा उपयोगी हुन्छ।