लामखुट्टेले मानिसलाई कसरी खोज्छ? यस्ता छन् ७ रोचक तथ्य
लामखुट्टे मानिसको दैनिक जीवनमा सबैभन्दा धेरै देखिने कीरामध्ये एक हो। यसको टोकाइ सामान्यजस्तो लागे पनि केही प्रजातिले डेंगु, मलेरिया, जापानी इन्सेफलाइटिसलगायतका रोग सार्न सक्छन्। तर लामखुट्टेको जीवनचक्र र व्यवहारबारे धेरै रोचक तथ्यहरू पनि छन्।
यहाँ लामखुट्टेबारे जान्नैपर्ने ७ रोचक तथ्य प्रस्तुत गरिएको छ।
१. मानिसलाई टोक्ने लामखुट्टे पोथी हो
सबै लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्दैनन्। सामान्यतया पोथी लामखुट्टेले मात्र रगत चुस्छ। उसलाई अण्डा विकास गर्न आवश्यक पोषणका लागि रगत चाहिन्छ। भाले लामखुट्टेको मुख मानिसको छाला छेडेर रगत चुस्न सक्षम हुँदैन।
रोचक कुरा के भने पोथी लामखुट्टेले पनि आफ्नो सम्पूर्ण जीवन रगतमा निर्भर भएर बिताउँदैन। भाले र पोथी दुवैले फूलको रस तथा अन्य वनस्पतिजन्य पदार्थबाट ऊर्जा प्राप्त गर्न सक्छन्।
२. थोरै पानी पनि प्रजननका लागि पर्याप्त हुन सक्छ
लामखुट्टेले अण्डा पार्न ठूलो पोखरी नै चाहिन्छ भन्ने छैन। घर वरिपरि जम्मा भएको सानो मात्राको स्थिर पानी पनि केही प्रजातिका लागि पर्याप्त हुन सक्छ।
बाल्टी, गमला, पुराना टायर, बोतल, पानी जम्ने भाँडा तथा अन्य साना कन्टेनरमा जम्मा भएको पानी लामखुट्टेको प्रजननस्थल बन्न सक्छ। केही Aedes प्रजातिका अण्डा पानी नभएको अवस्थामा पनि केही समय टिक्न सक्छन् र पछि पानी परेपछि विकास प्रक्रिया अघि बढ्न सक्छ।
३. लामखुट्टेको जीवन पानीबाट सुरु हुन्छ
लामखुट्टेको जीवनचक्र चार मुख्य चरणमा अघि बढ्छ—अण्डा, लार्भा, प्युपा र वयस्क।
अण्डाबाट निस्किएको लार्भा पानीमै बस्छ। त्यसपछि प्युपा चरण पार गरेर वयस्क लामखुट्टे बन्छ। केही प्रजातिमा उपयुक्त अवस्थामा अण्डादेखि वयस्कसम्मको विकास करिब एकदेखि दुई सातामै पूरा हुन सक्छ।
यसैले घर वरिपरि पानी जम्न नदिनु लामखुट्टे नियन्त्रणको महत्वपूर्ण उपाय हो।
४. मानिसलाई कसरी खोज्छ?
लामखुट्टेसँग मानिसलाई खोज्न मद्दत गर्ने विशेष संवेदनशील अंगहरू हुन्छन्। यसले मानिसको सासबाट निस्कने कार्बन डाइअक्साइड, गन्ध र हावाको चालजस्ता संकेत पत्ता लगाउन सक्छ। यसको आँखाले पनि गतिविधि पहिचान गर्न मद्दत गर्छ।
त्यसैले अँध्यारो कोठामा बसेको अवस्थामा पनि लामखुट्टेले मानिससम्म पुग्न सक्छ।
५. लामखुट्टेको टोकाइमा चिलाउने कारण रगत होइन
लामखुट्टेले छाला छेडेर रगत चुस्दा त्यसको लार पनि छालामा प्रवेश गर्छ। शरीरले उक्त लारमा प्रतिक्रिया जनाउँदा टोकिएको ठाउँमा रातो दाग, सुन्निने र चिलाउने समस्या देखिन सक्छ।
त्यसैले लामखुट्टेले टोकेको ठाउँमा देखिने सामान्य चिलाइ शरीरको प्रतिरक्षा प्रतिक्रियासँग सम्बन्धित हुन्छ।
६. सबै लामखुट्टे रोग सार्ने हुँदैनन्
लामखुट्टेको नाम सुन्नासाथ रोग सम्झिए पनि सबै प्रजातिले मानिसमा रोग सार्दैनन्। केही प्रजाति मानिसलाई केवल टोक्ने वा असहज बनाउने किसिमका हुन्छन् भने केही निश्चित प्रजाति मात्र रोगका जीवाणु वा परजीवी सार्न सक्षम हुन्छन्।
उदाहरणका लागि, Anopheles प्रजातिका निश्चित पोथी लामखुट्टेले मलेरिया सार्न सक्छन्। अन्य प्रजातिसँग डेंगु, वेस्ट नाइल भाइरस वा अन्य रोगसँग सम्बन्धित भूमिका हुन सक्छ।
७. लामखुट्टे नियन्त्रणको सबैभन्दा सरल उपाय घरबाटै सुरु हुन्छ
लामखुट्टेको संख्या घटाउन महँगो उपाय मात्र आवश्यक हुँदैन। घर तथा वरपर पानी जम्ने ठाउँ हटाउनु निकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
खुला भाँडामा पानी नराख्ने
पानी ट्यांकी तथा कन्टेनर राम्रोसँग ढाक्ने
गमला र अन्य भाँडामा जमेको पानी हटाउने
पुराना टायर तथा पानी जम्मा हुने सामग्री व्यवस्थापन गर्ने
झ्यालढोकामा जाली प्रयोग गर्ने
लामखुट्टेको जोखिम बढी भएको समयमा शरीर ढाक्ने कपडा लगाउने
विशेषगरी Aedes लामखुट्टे घर वरपरका साना पानीका स्रोतमा समेत प्रजनन गर्न सक्ने भएकाले नियमित सरसफाइ उपयोगी हुन्छ।
निष्कर्ष
लामखुट्टे सानो कीरा भए पनि यसको जीवनचक्र निकै व्यवस्थित हुन्छ। मानिसलाई टोक्ने पोथी लामखुट्टेदेखि पानीमा विकसित हुने लार्भासम्मका यी विशेषताबारे जानकारी राख्दा यसको नियन्त्रणमा पनि सहयोग पुग्छ। घर वरिपरि पानी जम्न नदिने र टोकाइबाट बच्ने उपाय अपनाउने लामखुट्टेबाट हुने जोखिम घटाउने आधारभूत कदम हुन्।
सम्बन्धित समाचार
दैनिक खानामा चुकन्दर समावेश गर्दा शरीरलाई के फाइदा हुन्छ?
चुकन्दर अर्थात् Beetroot रातो–बैजनी रंगको पौष्टिक तरकारी हो। यसको आकर्षक रंगका लागि जिम्मेवार प्राकृतिक यौगिकसँगै यसमा फोलेट, पोटासियम, फाइबर तथा...
स्वस्थ जीवनशैली : रोगबाट बच्ने मात्र होइन, स्वस्थ भविष्य बनाउने आधार
स्वस्थ जीवनशैली : रोगबाट बच्ने मात्र होइन, स्वस्थ भविष्य बनाउने आधारस्वास्थ्य मानिसको जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सम्पत्ति हो। धन, सफलता, सुविधा र...
नुहाउँदा ध्यान दिनुपर्ने १० कुरा
नुहाउनु शरीर सफा राख्ने मात्र नभई ताजगी र आराम दिने दैनिक अभ्यास पनि हो। तर नुहाउने क्रममा गरिने केही सामान्य गल्तीले छाला, कपाल तथा समग्र...
काँक्रो (Cucumber): गर्मीको वरदान र स्वास्थ्यको बहुगुणी खजाना
काँक्रो नेपाली समाजमा अत्यन्तै लोकप्रिय र सर्वप्रिय खान्की हो। नेपालका घर-घरमा अचार, सलाद वा नुन-खुर्सानी दलेर जलपानको रूपमा काँक्रो खाने परम्परा...