भिटामिन C: शरीरलाई स्वस्थ राख्न किन आवश्यक छ?

भिटामिन C शरीरका लागि आवश्यक पानीमा घुल्ने भिटामिन हो। यसले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीदेखि छालाको स्वास्थ्य, घाउ निको पार्ने प्रक्रिया र फलामको अवशोषणसम्म विभिन्न शारीरिक प्रक्रियामा भूमिका खेल्छ। शरीरले भिटामिन C आफैं बनाउन नसक्ने भएकाले यसको नियमित स्रोत खानाबाट प्राप्त गर्नुपर्छ।

भिटामिन C ले शरीरमा के गर्छ?

भिटामिन C लाई सामान्यतया रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने पोषक तत्वका रूपमा चिनिन्छ। तर यसको भूमिका त्यतिमै सीमित छैन। शरीरमा यसले कोलाजेन निर्माणमा सहयोग गर्छ। कोलाजेन छाला, रक्तनली, हड्डी, कार्टिलेज र संयोजी तन्तुको महत्वपूर्ण संरचनात्मक प्रोटिन हो।

त्यस्तै, भिटामिन C ले शरीरलाई फलाम अवशोषण गर्न सहयोग गर्छ। विशेषगरी वनस्पतिबाट प्राप्त हुने फलाम शरीरले राम्रोसँग प्रयोग गर्न भिटामिन C उपयोगी हुन सक्छ।

रोगप्रतिरोधात्मक प्रणालीका लागि उपयोगी

प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सामान्य रूपमा काम गर्न विभिन्न भिटामिन र खनिज आवश्यक हुन्छन्। भिटामिन C ले प्रतिरक्षा प्रणालीका केही कोशिकाको सामान्य कार्यमा सहयोग गर्छ।

यसलाई खाँदैमा रुघाखोकी वा अन्य संक्रमणबाट पूर्ण रूपमा जोगिन्छ भन्ने होइन। तर पर्याप्त भिटामिन C प्राप्त गर्नु समग्र पोषण र स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।

छाला र घाउ निको पार्न भूमिका

छालाको संरचना कायम राख्न आवश्यक कोलाजेन निर्माणमा भिटामिन C को योगदान हुन्छ। त्यसैले पर्याप्त भिटामिन C शरीरको सामान्य तन्तु मर्मत प्रक्रियाका लागि आवश्यक मानिन्छ।

घाउ वा चोटपटक लागेपछि शरीरले क्षतिग्रस्त तन्तु पुनर्निर्माण गर्ने क्रममा पनि भिटामिन C आवश्यक पर्ने भएकाले यसको पर्याप्त सेवन महत्वपूर्ण हुन्छ।

शरीरलाई फलाम सोस्न मद्दत

फलामको कमीका कारण शरीरमा विभिन्न समस्या देखिन सक्छन्। विशेषगरी वनस्पतिजन्य खानेकुराबाट प्राप्त हुने गैर-हेम फलामको अवशोषण बढाउन भिटामिन C ले सहयोग गर्छ।

त्यसैले दाल, गेडागुडी वा हरियो सागसब्जीजस्ता फलामयुक्त खानेकुरासँग कागती, सुन्तला, अमला, टमाटर वा अन्य भिटामिन C भएका खाद्य पदार्थ समावेश गर्नु उपयोगी हुन सक्छ।

भिटामिन C का प्रमुख खाद्य स्रोत

भिटामिन C प्राप्त गर्न महँगो वा विशेष खाद्य पदार्थ नै आवश्यक पर्दैन। दैनिक खानामा उपलब्ध धेरै फलफूल तथा तरकारी यसको राम्रो स्रोत हुन्।

• अमला

• सुन्तला तथा अन्य सिट्रस फल

• कागती

• अम्बा

• किवी

• स्ट्रबेरी

• गोलभेँडा

• ब्रोकोली

• काउली

• हरियो खुर्सानी

• विभिन्न हरियो सागसब्जी

फलफूल तथा तरकारीलाई धेरै समय पकाउँदा वा लामो समय भण्डारण गर्दा भिटामिन C को मात्रा घट्न सक्छ। त्यसैले ताजा खाद्य पदार्थलाई उचित तरिकाले प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ।

कति भिटामिन C आवश्यक पर्छ?

भिटामिन C को आवश्यकता उमेर, लिङ्ग तथा जीवन अवस्थाअनुसार फरक हुन्छ। सामान्य स्वस्थ व्यक्तिले सन्तुलित आहारमार्फत आवश्यक मात्रा प्राप्त गर्न सक्छ।

अधिकांश अवस्थामा भिटामिन C का लागि सप्लिमेन्ट लिनैपर्ने हुँदैन। तर खानाबाट पर्याप्त पोषण प्राप्त गर्न नसक्ने अवस्था वा विशेष स्वास्थ्य आवश्यकतामा चिकित्सक वा पोषण विशेषज्ञको सल्लाह उपयोगी हुन्छ।

धेरै खाँदा पनि फाइदा हुन्छ?

भिटामिन C पानीमा घुल्ने भएकाले शरीरले आवश्यकताभन्दा बढी भएको केही मात्रा बाहिर निकाल्छ। तर यसको अर्थ धेरै मात्रामा सप्लिमेन्ट सेवन गर्नु सुरक्षित वा आवश्यक हुन्छ भन्ने होइन।

अत्यधिक मात्रामा भिटामिन C सप्लिमेन्ट लिँदा पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने वा पखाला हुनेजस्ता समस्या हुन सक्छन्। त्यसैले आवश्यकताभन्दा धेरै सप्लिमेन्ट लिनुभन्दा प्राकृतिक खाद्य स्रोतलाई प्राथमिकता दिनु उचित हुन्छ।

दैनिक खानामा कसरी समावेश गर्ने?

भिटामिन C प्राप्त गर्न बिहानको खानामा फलफूल, दिउँसोको खानामा सलाद वा ताजा तरकारी तथा अन्य समयमा अमला, अम्बा वा सुन्तलाजस्ता फल समावेश गर्न सकिन्छ।

कागतीको रस दाल वा तरकारीमा प्रयोग गर्नु पनि खानामा भिटामिन C थप्ने सरल उपाय हो। तर सन्तुलित आहारमा विभिन्न समूहका खाद्य पदार्थ समावेश गर्नु नै महत्वपूर्ण हुन्छ।

निष्कर्ष

भिटामिन C शरीरको सामान्य प्रतिरक्षा कार्य, कोलाजेन निर्माण, घाउ निको हुने प्रक्रिया र फलामको अवशोषणलगायतका लागि महत्वपूर्ण पोषक तत्व हो। यसको राम्रो स्रोत धेरै सामान्य फलफूल र तरकारीमै पाइन्छ।

त्यसैले स्वस्थ जीवनशैलीका लागि कुनै एउटा सप्लिमेन्टमा निर्भर हुनुभन्दा विविध र सन्तुलित आहारमा भिटामिन C युक्त खाद्य पदार्थ नियमित रूपमा समावेश गर्नु बढी व्यावहारिक उपाय हो।