गम्भीर रोगको लक्षण हुन सक्छ बान्ता

बान्ता आउनु सामान्य स्वास्थ्य समस्या जस्तो लाग्न सक्छ। धेरैजसो अवस्थामा अपच, दूषित खाना, पेटको संक्रमण, अत्यधिक खानपान वा यात्रा गर्दा हुने समस्या जस्ता कारणले बान्ता हुन सक्छ। तर कहिलेकाहीँ बारम्बार वा असामान्य रूपमा हुने बान्ता शरीरमा रहेको गम्भीर समस्याको संकेत पनि हुन सक्छ। त्यसैले बान्तालाई सामान्य समस्या भनेर लामो समय बेवास्ता गर्नु उचित हुँदैन।

बान्ता हुँदा पेटमा रहेको खाना, तरल पदार्थ वा अन्य सामग्री मुखबाट बाहिर निस्कन्छ। यसको साथमा वाकवाकी, पेट दुख्ने, चक्कर लाग्ने, कमजोरी, टाउको दुख्ने वा शरीरमा पानीको कमी हुनेजस्ता समस्या पनि देखिन सक्छन्। बान्ताको कारण र गम्भीरता व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य अवस्था र अन्य लक्षणमा निर्भर हुन्छ।

बान्ता हुनुका सामान्य कारण

बान्ता विभिन्न कारणले हुन सक्छ। सामान्य कारणहरूमा पेट तथा आन्द्रामा हुने संक्रमण, खाद्य विषाक्तता, अपच, धेरै खाना खानु, मदिरा सेवन, केही औषधिको असर, यात्रा गर्दा हुने मोसन सिकनेस तथा गर्भावस्थामा हुने वाकवाकी पर्न सक्छन्।

त्यस्तै, माइग्रेन, अत्यधिक तनाव वा चिन्ता, पेटको अल्सर, पित्तथैलीसम्बन्धी समस्या र अन्य पाचन प्रणालीका रोगले पनि बान्ता गराउन सक्छन्।

बालबालिकामा भाइरल संक्रमण वा पेटको संक्रमणका कारण बान्ता हुने सम्भावना बढी हुन्छ भने वृद्धवृद्धा तथा दीर्घरोग भएका व्यक्तिमा बान्तालाई अझ सावधानीपूर्वक हेर्नुपर्छ।

बान्ता कहिले गम्भीर समस्याको संकेत हुन सक्छ?

बान्ता लगातार भइरहने, अत्यधिक हुने वा अन्य असामान्य लक्षणसँगै देखिने अवस्थामा चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन सक्छ। विशेषगरी बान्तामा रगत देखिनु, कफीको धुलोजस्तो कालो पदार्थ आउनु, हरियो बान्ता हुनु, अत्यधिक पेट दुख्नु, बेहोस हुने वा अत्यधिक कमजोरी महसुस हुनु गम्भीर संकेत हुन सक्छ।

अचानक अत्यधिक टाउको दुखाइ, घाँटी कडा हुनु, भ्रम हुने, बोल्न वा हिँड्न समस्या हुने तथा टाउकोमा चोट लागेपछि बान्ता हुने अवस्थामा पनि तत्काल स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।

शरीरमा पानीको कमी हुन सक्छ

बारम्बार बान्ता हुँदा शरीरबाट पानी र आवश्यक इलेक्ट्रोलाइट्स बाहिर जान सक्छन्। यसले डिहाइड्रेसन अर्थात् शरीरमा पानीको कमी गराउन सक्छ।

पानीको कमी हुँदा मुख सुक्ने, धेरै तिर्खा लाग्ने, पिसाब कम हुने वा गाढा रंगको हुने, चक्कर लाग्ने, अत्यधिक कमजोरी हुने तथा मुटुको धड्कन बढ्ने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

विशेषगरी साना बालबालिका, वृद्धवृद्धा र अन्य स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिमा डिहाइड्रेसन छिटो गम्भीर हुन सक्छ।

बान्तामा रगत देखिएमा सावधान

बान्तामा रातो रगत वा कालो/खैरो, कफीको धुलोजस्तो पदार्थ देखिनु सामान्य मानिँदैन। यस्तो अवस्था पेट वा माथिल्लो पाचन प्रणालीमा रक्तस्राव भएको संकेत हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा घरमै उपचार गरेर बस्नुको सट्टा तत्काल चिकित्सकीय सहायता लिनु आवश्यक हुन्छ। रगतको मात्रा धेरै हुनु, चक्कर आउनु, बेहोसजस्तो हुनु वा अत्यधिक कमजोरी हुनु भएमा आपत्कालीन उपचार आवश्यक हुन सक्छ।

पेटको संक्रमणले पनि गराउन सक्छ बान्ता

भाइरस वा ब्याक्टेरियाका कारण हुने पेटको संक्रमणमा बान्तासँगै पखाला, पेट दुख्ने, ज्वरो तथा कमजोरी हुन सक्छ। दूषित खाना वा पानीबाट पनि यस्तो संक्रमण हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा शरीरमा पानीको कमी हुन नदिन पर्याप्त तरल पदार्थ लिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर लगातार बान्ता भइरहेमा पानी वा झोल पदार्थसमेत राख्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनुपर्छ।

बान्ता हुँदा के गर्ने?

बान्ता भएपछि तुरुन्तै धेरै मात्रामा पानी पिउनुभन्दा सानो–सानो मात्रामा पानी वा अन्य उपयुक्त तरल पदार्थ लिनु उपयोगी हुन सक्छ। शरीरमा पानी र इलेक्ट्रोलाइटको कमी हुन नदिन चिकित्सकीय सल्लाहअनुसार ओरल रिहाइड्रेसन सोलुसन (ORS) प्रयोग गर्न सकिन्छ।

बान्ता केही समय रोकिएपछि हल्का र सजिलै पच्ने खाना थोरै मात्रामा खान सुरु गर्न सकिन्छ। अत्यधिक चिल्लो, मसलेदार वा भारी खाना तत्काल खानु उपयुक्त नहुन सक्छ।

बान्ताको कारण थाहा नभई आफैंले औषधि सेवन गर्नु उचित हुँदैन। विशेषगरी बालबालिका, गर्भवती, वृद्धवृद्धा वा दीर्घरोग भएका व्यक्तिले औषधि लिनुअघि स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुपर्छ।

कहिले तुरुन्त अस्पताल जाने?

यीमध्ये कुनै लक्षण देखिएमा तत्काल चिकित्सकीय सहायता लिनु आवश्यक हुन सक्छ:

• बान्ता लगातार भइरहनु वा रोकिँदै नरोकिनु
• बान्तामा रगत वा कालो पदार्थ देखिनु
• अत्यधिक वा लगातार पेट दुख्नु
• पानी वा तरल पदार्थसमेत खान नसक्नु
• शरीरमा पानीको कमीका स्पष्ट लक्षण देखिनु
• बेहोस हुने, अत्यधिक कमजोरी वा भ्रम हुने
• अत्यधिक टाउको दुखाइसँगै बान्ता हुनु
• टाउकोमा चोट लागेपछि बान्ता हुनु
• उच्च ज्वरोसँगै गम्भीर अवस्था देखिनु
• सानो बच्चा वा वृद्ध व्यक्तिमा बारम्बार बान्ता हुनु

बान्तालाई बेवास्ता नगर्नुहोस्

बान्ता आफैंमा एउटा रोग नभई विभिन्न स्वास्थ्य समस्याको लक्षण हुन सक्छ। सामान्य पेटको समस्या वा संक्रमणका कारण भएको बान्ता केही समयमै सुधार हुन सक्छ। तर लगातार हुने बान्ता वा असामान्य लक्षणसँगै देखिएको बान्ताले गम्भीर स्वास्थ्य समस्यातर्फ संकेत गर्न सक्छ।

त्यसैले बान्ताको कारण, अवधि र त्यससँगै देखिएका अन्य लक्षणलाई ध्यान दिनु आवश्यक छ। गम्भीर लक्षण देखिएमा ढिला नगरी चिकित्सक वा नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नु नै सुरक्षित उपाय हो।

नोट: यो सामग्री सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि मात्र हो। बान्ता बारम्बार भइरहेमा, गम्भीर लक्षण देखिएमा वा बिरामीको अवस्था बिग्रिँदै गएमा योग्य स्वास्थ्यकर्मीबाट प्रत्यक्ष जाँच तथा उपचार लिनुहोस्।