नयाँ दिल्लीमा ब्रिक्स शिखर सम्मेलन सुरु, मोदी–पुटिन–जिनपिङको उपस्थितिले बढायो विश्वको ध्यान

काठमाडौं । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा १८औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन सुरु भएको छ। भारतको अध्यक्षतामा भइरहेको सम्मेलनमा ब्रिक्सका सदस्य तथा साझेदार राष्ट्रका शीर्ष नेताहरू सहभागी भएका छन्। सम्मेलनमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको उपस्थितिलाई विशेष रूपमा हेरिएको छ।

यसपटकको सम्मेलन विश्वमा बढ्दो भू–राजनीतिक तनाव, युद्ध, ऊर्जा सुरक्षा, व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय व्यवस्थामा देखिएको परिवर्तनका बीच आयोजना भइरहेको छ। ब्रिक्सलाई उदाउँदा अर्थतन्त्रहरूबीच सहकार्य बढाउने र विश्वव्यापी निर्णय प्रक्रियामा ग्लोबल साउथको भूमिका बलियो बनाउने महत्वपूर्ण मञ्चका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

मोदी–जिनपिङ भेटमा विशेष चासो

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको भारत भ्रमणलाई सम्मेलनको प्रमुख कूटनीतिक घटनाका रूपमा हेरिएको छ। सन् २०२० को गलवान घटनापछि भारत र चीनबीचको सम्बन्धमा लामो समय तनाव रहेकामा पछिल्ला वर्षहरूमा संवाद र सम्बन्ध सुधारका प्रयास भइरहेका छन्।

जिनपिङ सात वर्षपछि भारत पुगेका हुन्। उनको भ्रमणका क्रममा मोदी र जिनपिङबीच द्विपक्षीय वार्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ। सीमा विवाद, व्यापार, आर्थिक सम्बन्ध र दुई देशबीचको रणनीतिक विश्वास पुनःनिर्माणजस्ता विषय वार्ताका महत्वपूर्ण एजेन्डा बन्न सक्नेछन्।

पुटिनसँग मोदीको भेटवार्ता

सम्मेलनअघि नै मोदी र पुटिनबीच द्विपक्षीय भेटवार्ता भइसकेको छ। उनीहरूले व्यापार, ऊर्जा, रक्षा तथा रणनीतिक सहकार्यका विषयमा छलफल गरेका छन्। भारत र रुसबीचको व्यापार पछिल्लो समय उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र ऊर्जा क्षेत्रमा रुसी तेल भारतका लागि महत्वपूर्ण आपूर्ति स्रोत बनेको छ।

रुस–युक्रेन युद्धका कारण पश्चिमी मुलुकसँग रुसको सम्बन्ध तनावपूर्ण रहे पनि भारतले मस्कोसँग आफ्नो पुरानो रणनीतिक सम्बन्ध कायम राख्दै आएको छ। यही कारण ब्रिक्सको मञ्चमा मोदी–पुटिन संवादलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले चासोका साथ हेरेको छ।

युद्ध र विश्व अर्थतन्त्र पनि मुख्य विषय

यसपटकको ब्रिक्स सम्मेलनमा युक्रेन युद्ध, पश्चिम एसियाको द्वन्द्व, ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र वित्तीय प्रणालीबारे छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। सदस्य राष्ट्रहरूबीच स्थानीय तथा राष्ट्रिय मुद्रामा व्यापार विस्तार गर्ने, पश्चिमी वित्तीय प्रणालीमा निर्भरता घटाउने र आर्थिक सहकार्य बढाउने विषय पनि महत्वपूर्ण छन्।

ब्रिक्सको विस्तारसँगै संगठनभित्र फरक–फरक रणनीतिक स्वार्थ भएका मुलुकहरू जोडिएका छन्। त्यसैले सबै विषयमा साझा धारणा बनाउनु भारतका लागि चुनौतीपूर्ण हुने विश्लेषण गरिएको छ।

भारतको कूटनीतिक सन्तुलन

आयोजक भारतका लागि यो सम्मेलन आफ्नो कूटनीतिक प्रभाव प्रदर्शन गर्ने महत्वपूर्ण अवसर बनेको छ। नयाँ दिल्लीले रुससँगको परम्परागत सम्बन्ध कायम राख्दै चीनसँग संवाद अघि बढाउने र अमेरिका तथा युरोपसँगको सम्बन्ध पनि सन्तुलित राख्ने नीति अपनाउँदै आएको छ।

यस सम्मेलनमार्फत भारतले ब्रिक्सलाई कुनै एक शक्तिको विरोध गर्ने समूहभन्दा पनि आर्थिक विकास, बहुपक्षीय सहयोग र ग्लोबल साउथका मुद्दामा साझा मञ्चका रूपमा अघि बढाउन खोजेको देखिन्छ।

ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता

सम्मेलनमा चीन, रुस, भारतसहित इरान, इजिप्ट, इथियोपिया, इन्डोनेसिया, यूएईलगायतका सदस्य राष्ट्रका शीर्ष प्रतिनिधिहरू सहभागी छन्। नयाँ सदस्य तथा साझेदार राष्ट्रहरूको बढ्दो सहभागिताले ब्रिक्सको दायरा विगतको तुलनामा फराकिलो भएको देखाएको छ।

यसैबीच, विश्वका प्रभावशाली नेताहरूको उपस्थितिका कारण नयाँ दिल्लीमा सुरक्षा व्यवस्था पनि निकै कडा बनाइएको छ। सम्मेलनलाई लक्षित गरी हजारौँ सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ र प्रमुख क्षेत्र तथा भीभीआईपी आवागमन हुने मार्गमा विशेष सुरक्षा व्यवस्था गरिएको छ।

समग्रमा, नयाँ दिल्लीमा सुरु भएको ब्रिक्स सम्मेलन केवल आर्थिक सहकार्यमा सीमित नभई बदलिँदो विश्व शक्ति सन्तुलन, भारत–चीन सम्बन्ध, रुससँग भारतको रणनीतिक साझेदारी तथा ग्लोबल साउथको बढ्दो प्रभावको परीक्षण गर्ने महत्वपूर्ण कूटनीतिक मञ्च बनेको छ।