वडा अधिवेशनबाट सुरु भयो कांग्रेसको नेतृत्व चयन प्रक्रिया, केन्द्रसम्म पुग्ने बाटो यस्तो

नेपाली कांग्रेसको १५औँ केन्द्रीय महाधिवेशनको प्रक्रिया वडा तहबाट औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ। पार्टीको संशोधित विधान र निर्वाचन कार्यतालिकाअनुसार नेतृत्व छनोटको प्रक्रिया वडा, पालिका, प्रदेशसभा निर्वाचन क्षेत्र, प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र हुँदै केन्द्रीय महाधिवेशनसम्म पुग्नेछ।

वडा अधिवेशनबाट स्थानीय नेतृत्वसँगै माथिल्लो तहका अधिवेशनमा सहभागी हुने प्रतिनिधि चयन हुने भएकाले कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्व चयनको आधार पनि यही तहबाट तयार हुनेछ। यसपटक वडा अधिवेशन असोज ३ र ४ गते स्थानीय अनुकूलताअनुसार गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

वडा तहबाटै पहिलो छनोट

वडा अधिवेशनमा सम्बन्धित वडाका नवीकरण भएका क्रियाशील सदस्य सहभागी हुनेछन्। वडा अधिवेशनले वडा सभापति, दुई उपसभापति, सचिव र सहसचिवसहित वडा कार्यसमिति चयन गर्नेछ।

वडा कार्यसमितिमा महिला, दलित तथा युवाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था पनि विधानमा राखिएको छ। गाउँपालिकाका वडामा कम्तीमा दुई महिला, एक दलित र ३० वर्षमुनिका एक युवा सदस्य निर्वाचित हुनेछन्। नगरपालिका तथा उपमहानगरपालिकाका वडामा दुई महिला, एक दलित र दुई युवा तथा महानगरपालिकाका वडामा तीन महिला, एक दलित र तीन युवाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको छ।

वडाबाटै क्षेत्रीय प्रतिनिधि पनि चयन हुनेछन्। यही प्रतिनिधिहरूले त्यसपछि हुने क्षेत्रीय अधिवेशनमा भाग लिने भएकाले वडा अधिवेशनलाई आगामी नेतृत्व निर्माणको प्रारम्भिक चरणका रूपमा हेरिएको छ।

पालिका र निर्वाचन क्षेत्र हुँदै महाधिवेशन प्रतिनिधि

वडा अधिवेशनपछि असोज ७ गते गाउँ–नगरपालिका अधिवेशन गर्ने कार्यतालिका छ। त्यसपछि प्रदेशसभा निर्वाचन क्षेत्रको अधिवेशन र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रको अधिवेशन हुनेछ। प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रीय अधिवेशनबाट केन्द्रीय महाधिवेशनमा सहभागी हुने महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन गरिनेछन्।

यसरी हेर्दा कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्वका लागि हुने निर्वाचनमा सहभागी हुने प्रतिनिधिको आधार वडा तहबाटै तयार हुन्छ। त्यसैले वडा तहमा कसरी प्रतिनिधि चयन हुन्छन् भन्ने विषयले पछिल्ला तहका अधिवेशनमा पनि प्रभाव पार्नेछ।

केन्द्रीय महाधिवेशन असोज १६ देखि १९ सम्म

कांग्रेसको १५औँ केन्द्रीय महाधिवेशन असोज १६ देखि १९ गतेसम्म गर्ने कार्यतालिका छ। केन्द्रीय निर्वाचन समितिले निर्वाचन प्रतिनिधि र अधिकृतलाई प्रशिक्षण तथा जिम्मेवारी दिएर अधिवेशन प्रक्रिया अघि बढाइसकेको जनाएको छ।

केन्द्रीय महाधिवेशनमा महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूले पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्व चयन गर्नेछन्। यसपटक नयाँ विधानअनुसार केन्द्रीय कार्यसमिति विगतको तुलनामा ठूलो हुनेछ।

२३२ सदस्यीय केन्द्रीय कार्यसमिति

संशोधित विधानअनुसार कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति २३२ सदस्यीय हुनेछ। त्यसमध्ये १७१ जना महाधिवेशनबाट निर्वाचित हुनेछन् भने ६१ जना सभापतिले मनोनयन गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ। सात प्रदेशका सभापति र प्रतिनिधिसभा संसदीय दलका नेता केन्द्रीय कार्यसमितिका पदेन सदस्य रहने व्यवस्था पनि छ।

यसपटक सहमहामन्त्रीको संख्या पनि बढाइएको छ। आठ जना सहमहामन्त्री विभिन्न समावेशी समूहबाट निर्वाचित हुनेछन् भने थप तीन जना सभापतिले मनोनयन गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।

युवाका लागि नयाँ व्यवस्था

१५औँ महाधिवेशनमा युवा प्रतिनिधित्वलाई विशेष रूपमा समेट्ने व्यवस्था गरिएको छ। ३५ वर्षमुनिका युवा महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट केन्द्रीय कार्यसमितिमा २१ जना सदस्य निर्वाचित हुने प्रावधान राखिएको छ। प्रत्येक प्रदेशबाट कम्तीमा एक महिलासहित दुई जना र खुलाबाट सात जना युवा निर्वाचित हुने व्यवस्था छ।

यसले कांग्रेसको आगामी केन्द्रीय संरचनामा युवा सहभागिताको छुट्टै सुनिश्चितता गरेको छ। त्यस्तै महिलाको प्रतिनिधित्व, दलित, विभिन्न समुदाय, अल्पसंख्यक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा पिछडिएको क्षेत्रको प्रतिनिधित्वलाई पनि विधानले प्राथमिकता दिएको छ।

सभापतिले ६१ सदस्य मनोनयन गर्न पाउने

नयाँ विधानले केन्द्रीय सभापतिलाई ६१ जना केन्द्रीय सदस्य मनोनयन गर्न सक्ने अधिकार दिएको छ। मनोनयन गर्दा कम्तीमा एकतिहाइ महिला, समावेशी प्रतिनिधित्व, युवा, विभिन्न पेशा तथा विषयगत क्षेत्र र पछाडि परेका समुदायको प्रतिनिधित्वलाई ध्यान दिनुपर्ने व्यवस्था छ।

यसका साथै विशेष प्रवेशमार्फत कांग्रेसमा आएका महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट सात जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुने व्यवस्था गरिएको छ। विदेशस्थित नेपाली जनसम्पर्क समितिका प्रतिनिधिका लागि पनि केन्द्रीय समितिमा प्रतिनिधित्वको व्यवस्था छ।

नेतृत्व छनोटको पूरा बाटो

कांग्रेसको यसपटकको महाधिवेशन प्रक्रियालाई सरल रूपमा हेर्दा बाटो यस्तो हुनेछ:

वडा अधिवेशन → गाउँ/नगर अधिवेशन → प्रदेशसभा क्षेत्रीय अधिवेशन → प्रतिनिधिसभा क्षेत्रीय अधिवेशन → महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन → केन्द्रीय महाधिवेशन → केन्द्रीय नेतृत्व निर्वाचन।

केन्द्रीय निर्वाचन समितिको आधिकारिक कार्यतालिकाअनुसार वडा तहबाट सुरु हुने यो प्रक्रिया क्रमशः माथिल्ला तहमा अघि बढ्नेछ।

यसपटकको महाधिवेशनमा नेतृत्व चयनसँगै पार्टीको नयाँ संरचनामा युवा तथा समावेशी प्रतिनिधित्व कति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण रहनेछ। वडा तहदेखि नै हुने प्रतिनिधि छनोटले अन्ततः केन्द्रीय महाधिवेशनको प्रतिनिधित्वको स्वरूप निर्धारण गर्ने भएकाले कांग्रेसभित्र अबको केही समय संगठनात्मक प्रतिस्पर्धा र नेतृत्व चयनको चरणका रूपमा रहने देखिन्छ।