झापामा जापानिज इन्सेफलाइटिसविरुद्ध खोप अभियान सुरु, संक्रमण बढेपछि स्वास्थ्य सतर्कता

झापामा जापानिज इन्सेफलाइटिस (जेई) को संक्रमण बढ्दै गएपछि रोग नियन्त्रणका लागि खोप अभियान सुरु गरिएको छ। वर्षायामसँगै लामखुट्टेको सक्रियता बढ्ने र त्यसबाट जेईको जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले स्वास्थ्य निकायले खोपसँगै रोगबाट बच्ने उपाय अपनाउन पनि आग्रह गरेका छन्।

झापामा पछिल्लो समय जेई संक्रमणका कारण बिरामी पर्ने र मृत्यु हुने घटना बढेपछि स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाहरूले निगरानी तथा परीक्षणलाई पनि तीव्र बनाएका छन्। अगस्टमा सार्वजनिक विवरणअनुसार जिल्लामा जेई संक्रमितको संख्या ११ पुगेको थियो भने ६ जनाको मृत्यु भएको थियो।

खोपलाई प्राथमिकतामा राखियो

जेईबाट जोगिने प्रमुख उपायमध्ये खोप महत्वपूर्ण मानिन्छ। संक्रमणको जोखिम बढी भएका क्षेत्रमा लक्षित समूहलाई खोपको पहुँचमा ल्याउन अभियान सञ्चालन गरिएको हो।

स्वास्थ्यकर्मीहरूले खोप लगाउने अवसर छुटाउन नहुने बताएका छन्। विशेषगरी विगतमा खोप नलगाएका व्यक्तिहरूमा संक्रमणको जोखिमलाई ध्यान दिँदै अभियानलाई प्रभावकारी बनाउन खोजिएको छ। यस वर्ष देशभर जेईका ६३ संक्रमितमध्ये १६ जनाको मृत्यु भएको विवरण स्वास्थ्य निकायले सार्वजनिक गरेको थियो, र मृत्यु भएका सबैले जेईविरुद्धको खोप नलगाएको जनाइएको थियो।

झापामा संक्रमणको अवस्था

झापाका विभिन्न स्थानीय तहमा जेई संक्रमण देखिएको छ। सार्वजनिक स्वास्थ्य विवरणअनुसार मेचीनगरमा मात्रै धेरै संक्रमित भेटिएका थिए भने हल्दिबारी, बाह्रदशी, कचनकवल, बिर्तामोड र अर्जुनधारालगायत क्षेत्रमा पनि संक्रमण पुष्टि भएको थियो। संक्रमितमध्ये बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म रहेको स्वास्थ्य कार्यालयको विवरणमा उल्लेख थियो।

यसअघि पनि झापामा केही महिनाको अवधिमा जेईका कारण मृत्युका घटना सार्वजनिक भएका थिए। यसले जिल्लामा रोगको निगरानी र रोकथामलाई थप प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था देखाएको छ।

कसरी सर्छ जापानिज इन्सेफलाइटिस?

जापानिज इन्सेफलाइटिस भाइरस संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। विशेषगरी Culex प्रजातिका लामखुट्टे यसको संक्रमण फैलाउन महत्वपूर्ण मानिन्छन्।

यो रोग सामान्य ज्वरो वा टाउको दुखाइमा मात्र सीमित नरही गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्कमा संक्रमण गराउन सक्छ। केही बिरामीमा उच्च ज्वरो, टाउको दुख्ने, बान्ता, बेहोस हुने, झट्का आउने तथा चेतनामा परिवर्तनजस्ता समस्या देखिन सक्छन्।

खोपसँगै लामखुट्टे नियन्त्रण पनि आवश्यक

खोप अभियान सञ्चालन भए पनि रोग नियन्त्रणका लागि लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। घर वरिपरि पानी जम्न नदिने, साँझ–बिहान लामखुट्टेको जोखिमबाट जोगिने र आवश्यक पर्दा झुल वा लामखुट्टे भगाउने साधन प्रयोग गर्ने जस्ता सावधानी अपनाउन सकिन्छ।

वर्षायाममा पानी जम्ने स्थान बढ्दा लामखुट्टेको प्रजननका लागि अनुकूल वातावरण बन्न सक्छ। त्यसैले घर, विद्यालय र समुदाय वरिपरि पानी जम्ने खाल्डाखुल्डी तथा अन्य सम्भावित प्रजननस्थल सफा राख्न स्वास्थ्यकर्मीहरूले जोड दिएका छन्।

लक्षण देखिए स्वास्थ्य संस्था जान आग्रह

जेईको संक्रमण भएको शंका लागेमा घरमै बसेर उपचार गर्नेभन्दा स्वास्थ्य संस्थामा परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी उच्च ज्वरोसँगै अत्यधिक टाउको दुख्ने, बान्ता हुने, बेहोस हुने, झट्का आउने वा व्यवहार तथा चेतनामा असामान्य परिवर्तन देखिए तत्काल स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा पुग्नुपर्छ।

जेईको उपचारका लागि भाइरसलाई सीधै नष्ट गर्ने विशेष औषधि नभएकाले समयमै पहिचान गरी आवश्यक सहयोगात्मक उपचार गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।

अभियानको प्रभावकारिता समुदायको सहभागितामा निर्भर

खोप अभियान स्वास्थ्य कार्यालय वा अस्पतालको मात्र कार्यक्रम नभई समुदायको सहभागितासँग जोडिएको विषय हो। लक्षित व्यक्तिले खोप लगाउने, परिवारले लक्षणबारे जानकारी राख्ने र स्थानीय तहले लामखुट्टे नियन्त्रण तथा सरसफाइलाई निरन्तरता दिने हो भने संक्रमणको जोखिम घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

झापामा अहिले सुरु भएको अभियानले तत्कालको संक्रमण नियन्त्रणसँगै भविष्यमा जेईका कारण हुने गम्भीर बिरामी र मृत्यु घटाउने उद्देश्यमा पनि योगदान पुर्‍याउन सक्छ। त्यसका लागि खोप अभियानपछि पनि नियमित निगरानी र जनचेतनामूलक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्ने देखिन्छ।