दमौली–भरतपुर २२० केभी प्रसारणलाइनमा रुख कटानको स्वीकृति, निर्माणले थप गति लिने अपेक्षा

तनहुँ जलविद्युत आयोजनाअन्तर्गत निर्माण भइरहेको दमौली–भरतपुर २२० केभी प्रसारणलाइनका लागि तनहुँतर्फ पर्ने सबै सामुदायिक वनमा रुख कटान गर्न आवश्यक स्वीकृति प्राप्त भएको छ। वन क्षेत्रसँग सम्बन्धित प्रक्रिया पूरा भएपछि प्रसारणलाइन निर्माणमा देखिएको एउटा महत्वपूर्ण अवरोध हटेको हो।

आयोजना प्रमुख श्यामजी भण्डारीका अनुसार रुखको छपान तथा टाँचा लगाउने काम पूरा भएपछि डिभिजन वन कार्यालयले थप १२ वटा सामुदायिक वन क्षेत्रमा प्रवेश गरी रुख कटान गर्न अनुमति दिएको हो। यससँगै प्रसारणलाइनको मार्गमा पर्ने तनहुँका १७ वटै सामुदायिक वनमा रुख कटानका लागि आवश्यक स्वीकृति प्राप्त भएको छ।

तीन स्थानीय तहका सामुदायिक वन प्रभावित

प्रसारणलाइनको मार्ग तनहुँका विभिन्न स्थानीय तह हुँदै जानेछ। यसअन्तर्गत देवघाट गाउँपालिकामा पाँच, बन्दीपुर गाउँपालिका र व्यास नगरपालिकामा छ–छ वटा सामुदायिक वन पर्ने बताइएको छ।

वन क्षेत्रमा टावर निर्माण तथा तार तान्न आवश्यक ठाउँ तयार पार्न रुख व्यवस्थापन गर्नुपर्ने भएकाले वातावरणीय तथा कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नु आयोजनाको महत्वपूर्ण पूर्वसर्त बनेको थियो। अब अनुमति प्राप्त भएसँगै सम्बन्धित क्षेत्रमा निर्माण गतिविधि अघि बढाउन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

चितवनतर्फ पनि रुख कटान जारी

दमौली–भरतपुर प्रसारणलाइन तनहुँबाट चितवनतर्फ जोडिने भएकाले आयोजनाको काम दुवै जिल्लामा भइरहेको छ। तनहुँतर्फ आवश्यक स्वीकृति प्राप्त भइसके पनि चितवन क्षेत्रमा रुख कटानको काम जारी रहेको आयोजनाले जनाएको छ।

यसअघि प्रसारणलाइनका लागि तनहुँ र चितवनमा पर्ने वन क्षेत्रको जग्गा प्रयोग तथा त्यहाँ रहेका रुख हटाउने विषयमा पनि प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। करिब ९२.७ हेक्टर वन क्षेत्र आयोजनाको प्रयोजनमा प्रयोग हुने र ठूलो संख्यामा रुख हटाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको थियो।

प्याकेज–३ को काम ८२ प्रतिशत

दमौली–भरतपुर २२० केभी प्रसारणलाइन निर्माण प्याकेज–३ अन्तर्गत भइरहेको छ। करिब ३५ किलोमिटर क्षेत्रमा ९४ वटा प्रसारण टावर निर्माण गर्नुपर्ने योजना छ।

निर्माणको जिम्मेवारी पाएको केइसी इन्टरनेशनल लिमिटेडले अहिलेसम्म ८३ वटा टावरको जग निर्माण सम्पन्न गरिसकेको छ भने ७८ वटा टावर जडान भइसकेका छन्। प्याकेज–३ को समग्र भौतिक प्रगति ८२ प्रतिशत पुगेको आयोजना प्रमुखले बताएका छन्।

रुख कटानसँग सम्बन्धित अनुमति पूरा भएपछि बाँकी टावर निर्माण, तार तान्ने तथा अन्य संरचनागत कामले थप गति पाउने आयोजनाको अपेक्षा छ।

तनहुँ जलविद्युत आयोजनासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध

यो प्रसारणलाइन १४० मेगावाट क्षमताको तनहुँ जलविद्युत आयोजनाको विद्युत राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोड्नका लागि महत्वपूर्ण पूर्वाधार हो। जलविद्युत आयोजना निर्माणका विभिन्न काम पनि समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेका छन्।

आयोजना तीन प्रमुख प्याकेजमा सञ्चालन भइरहेको छ। बाँधलगायत संरचना निर्माण गर्ने प्याकेज–१ को प्रगति ६३ प्रतिशत रहेको छ भने विद्युतगृह तथा सम्बन्धित उपकरण निर्माण समेटिएको प्याकेज–२ को काम ७९ प्रतिशत पुगेको छ। समग्र आयोजनाको भौतिक प्रगति ७८ प्रतिशत रहेको जनाइएको छ।

प्रसारणलाइन किन महत्वपूर्ण छ?

जलविद्युत उत्पादन भएपछि त्यसलाई उपभोक्ता तथा राष्ट्रिय विद्युत प्रणालीसम्म पुर्‍याउन पर्याप्त क्षमताको प्रसारण पूर्वाधार आवश्यक हुन्छ। त्यसैले विद्युतगृह निर्माण पूरा भए पनि प्रसारणलाइन तयार नभए उत्पादन भएको विद्युत प्रणालीमा जोड्न समस्या हुन सक्छ।

दमौली–भरतपुर २२० केभी प्रसारणलाइन निर्माण सम्पन्न भएपछि तनहुँ जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत प्रसारण प्रणालीमा जोड्न महत्वपूर्ण सहयोग पुग्नेछ। यसले उत्पादन र प्रसारण पूर्वाधारबीचको समन्वयलाई पनि बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

वन संरक्षण र पूर्वाधारबीच सन्तुलनको प्रश्न

ठूला प्रसारणलाइन निर्माण गर्दा वन क्षेत्र प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउने भएकाले विकास पूर्वाधार र वातावरण संरक्षणबीच सन्तुलन कायम गर्नु चुनौतीपूर्ण हुन्छ। रुख कटानको अनुमति प्राप्त हुनु निर्माणका लागि आवश्यक कदम भए पनि त्यससँगै वातावरणीय प्रभाव कम गर्ने, आवश्यक क्षतिपूर्ति तथा पुनःरोपणका प्रक्रिया प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

यस आयोजनामा वन क्षेत्रसँग सम्बन्धित प्रक्रिया कानुनी स्वीकृति र सम्झौतामार्फत अघि बढाइएको छ। अब निर्माणको गति बढ्दै जाँदा वन व्यवस्थापनसँग जोडिएका प्रतिबद्धता पनि प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुनुपर्ने देखिन्छ।

अब बाँकी कामलाई गति दिने तयारी

तनहुँतर्फका सबै सामुदायिक वनमा रुख कटानको स्वीकृति प्राप्त भएपछि प्रसारणलाइन निर्माणमा रहेको प्रक्रियागत अवरोधमध्ये महत्वपूर्ण पक्ष समाधान भएको छ। अब निर्माण कम्पनीले बाँकी टावर, तार तान्ने तथा अन्य प्राविधिक कामलाई तीव्रता दिन सक्ने अवस्था बनेको छ।

यदि बाँकी निर्माण कार्य निर्धारित गतिमा अघि बढेमा दमौली–भरतपुर प्रसारणलाइनले तनहुँ जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादन हुने विद्युतलाई राष्ट्रिय प्रणालीमा जोड्ने पूर्वाधारका रूपमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।