दैनिक योग : स्वस्थ शरीर, शान्त मन र ऊर्जावान जीवनको सरल अभ्यास

काठमाडौं । व्यस्त जीवनशैली, लामो समयसम्म बसिरहने बानी, अनियमित खानपान र बढ्दो मानसिक तनावका कारण पछिल्लो समय मानिसको स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या देखिन थालेका छन्। यस्तो अवस्थामा शरीरलाई सक्रिय र मनलाई शान्त राख्न नियमित योग अभ्यास उपयोगी हुन सक्ने स्वास्थ्य विज्ञहरूको धारणा छ।

योग केवल शारीरिक व्यायाममा सीमित छैन। यसले शरीरको लचकता, सन्तुलन, श्वासप्रश्वास र मानसिक एकाग्रतामा ध्यान दिन्छ। नियमित रूपमा आफ्नो क्षमताअनुसार योग अभ्यास गर्दा दैनिक गतिविधिका लागि शरीरलाई सक्रिय राख्न तथा तनाव व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्न सक्छ।

बिहानको समयलाई योगका लागि उपयुक्त मान्ने गरिन्छ। शान्त वातावरणमा केही समय छुट्याएर हल्का स्ट्रेचिङ, श्वासप्रश्वासका अभ्यास र सरल आसनबाट दिनको सुरुवात गर्न सकिन्छ। नियमित अभ्यासले शरीरलाई क्रमशः लचिलो बनाउन र शारीरिक गतिविधिप्रति रुचि बढाउन सहयोग गर्न सक्छ।

योगका विभिन्न आसनले शरीरका फरक–फरक भागमा काम गर्छन्। ताडासन, भुजंगासन, बालासन, वज्रासन र त्रिकोणासनजस्ता सरल आसन सुरुवात गर्ने व्यक्तिले प्रशिक्षित योग शिक्षकको मार्गदर्शनमा अभ्यास गर्न सक्छन्। आफ्नो उमेर, शारीरिक अवस्था र अभ्यासको स्तरअनुसार आसन छनोट गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।

योगमा श्वासप्रश्वासलाई पनि विशेष महत्व दिइन्छ। नियन्त्रित रूपमा श्वास लिने र छोड्ने अभ्यासले मानिसलाई आफ्नो श्वासप्रति सचेत बनाउन तथा आराम महसुस गर्न सहयोग गर्न सक्छ। ध्यान र प्राणायामलाई नियमित दिनचर्यामा समावेश गर्दा मानसिक एकाग्रता र तनाव व्यवस्थापनमा समेत फाइदा पुग्न सक्छ।

नियमित योग अभ्यासले शरीरलाई सक्रिय राख्नुका साथै लामो समयसम्म एउटै स्थानमा बस्ने मानिसका लागि पनि उपयोगी शारीरिक गतिविधि प्रदान गर्न सक्छ। विशेषगरी कार्यालयमा लामो समय कम्प्युटर अगाडि बस्ने व्यक्तिले बीच–बीचमा उठेर हल्का स्ट्रेचिङ गर्नु र दैनिक केही समय शारीरिक गतिविधिका लागि छुट्याउनु राम्रो बानी मानिन्छ।

योगको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नियमितता हो। एकै दिन धेरै समय अभ्यास गर्नुको सट्टा आफ्नो दैनिक तालिकामा छोटो समय भए पनि निरन्तर अभ्यास गर्नु प्रभावकारी हुन सक्छ। सुरुमा १० देखि १५ मिनेटबाट अभ्यास सुरु गरेर शरीरको क्षमता र सहजताअनुसार समय बढाउन सकिन्छ।

तर योग गर्दा आफ्नो शारीरिक सीमालाई ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। कठिन आसन जबर्जस्ती गर्ने, दुखाइ हुँदाहुँदै अभ्यास जारी राख्ने वा अरूलाई देखेर आफ्नो क्षमताभन्दा बढी अभ्यास गर्ने गर्नु हुँदैन। कुनै चोटपटक, दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या वा विशेष शारीरिक अवस्था भएमा योग सुरु गर्नुअघि स्वास्थ्यकर्मी वा योग्य योग प्रशिक्षकसँग परामर्श गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

स्वस्थ जीवनका लागि योग मात्रै पर्याप्त भने हुँदैन। सन्तुलित आहार, पर्याप्त निद्रा, नियमित शारीरिक गतिविधि, पानीको पर्याप्त सेवन र मानसिक विश्रामलाई पनि दैनिक जीवनको हिस्सा बनाउन आवश्यक हुन्छ।

यसरी हेर्दा दैनिक योगलाई कठिन वा समय लाग्ने गतिविधिका रूपमा लिन आवश्यक छैन। आफ्नो क्षमता र समयअनुसार सरल अभ्यासबाट सुरुवात गर्दै यसलाई नियमित जीवनशैलीमा समावेश गर्न सकिन्छ। शरीरलाई सक्रिय, मनलाई शान्त र दैनिक जीवनलाई व्यवस्थित बनाउन योग एउटा सरल अभ्यास बन्न सक्छ।