गुच्चा, डन्डिबियो र टुकी : ८० दशकको बाल्यकालका अमूल्य सम्झना
काठमाडौं । अहिलेको डिजिटल पुस्ताका लागि बाल्यकाल भन्नासाथ मोबाइल, भिडियो गेम, सामाजिक सञ्जाल र इन्टरनेट सम्झिनु सामान्य भइसकेको छ। तर ८० को दशकमा हुर्किएको पुस्ताको बाल्यकालको संसार भने निकै फरक थियो। सीमित सुविधा, खुला आँगन, साथीभाइसँगका खेल र साना कुरामै भेटिने खुसीले उनीहरूको बाल्यकाललाई विशेष बनाएको थियो।
त्यो समयका धेरै सामान र खेल अहिले दैनिक जीवनबाट हराइसकेका छन्। तर कतै पुरानो गुच्चा देख्दा, टुकीको उज्यालो सम्झिँदा वा श्यामश्वेत टिभीको तस्बिर देख्दा त्यही बाल्यकाल फेरि आँखाअगाडि आइपुग्छ। ८० को दशकमा हुर्किएका नेपाली पुस्ताको स्मृतिसँग जोडिएका यस्ता पाँच कुरा यस्ता छन्।
१. गुच्चा
काँचका रंगीन गुच्चा त्यसबेलाका बालबालिकाका प्रिय खेलौनामध्ये एक थिए। माटोमा सानो खाल्डो बनाएर साथीहरूसँग गुच्चा खेल्नु र जितेका गुच्चा खल्तीमा जम्मा गर्नु आफैंमा ठूलो उपलब्धिजस्तो लाग्थ्यो।
खल्तीभरि गुच्चा बोकेर हिँडेको बाल्यकालको त्यो दृश्य अहिलेका बालबालिकाका लागि अनौठो लाग्न सक्छ। तर त्यो पुस्ताका लागि गुच्चा केवल खेल्ने वस्तु थिएनन्, साथीभाइसँग प्रतिस्पर्धा र रमाइलो गर्ने माध्यम पनि थिए।
२. डन्डिबियो
डन्डिबियोका लागि महँगो खेल सामग्री आवश्यक पर्दैनथ्यो। आफैंले सानो बियो र डन्डी तयार पारेर साथीहरूसँग खुला ठाउँमा खेल्न सकिन्थ्यो।
डन्डीले बियोलाई हानेर टाढासम्म पुर्याउने र त्यसका आधारमा खेल अघि बढाउने यो खेलले बालबालिकालाई शारीरिक रूपमा सक्रिय राख्थ्यो। अहिले क्रिकेट, फुटबल र मोबाइल गेमले लिएको ठाउँमा त्यतिबेला डन्डिबियो, गुच्चा र अन्य स्थानीय खेलको ठूलो भूमिका थियो।
३. टुकीबत्ती
आज बिजुलीको स्विच थिच्नेबित्तिकै उज्यालो हुन्छ। तर ८० को दशकमा धेरै नेपाली परिवारका लागि साँझपख टुकी वा मट्टीतेलको बत्ती बाल्नु दैनिक जीवनकै हिस्सा थियो।
त्यही मधुरो उज्यालोमा गृहकार्य गर्ने, किताब पढ्ने र परिवारका सदस्यसँग बसेर कुराकानी गर्ने सम्झना धेरैका लागि भावुक बनाउने खालको छ। टुकीबत्ती त्यसैले केवल प्रकाशको साधन नभएर त्यतिबेलाको जीवनशैलीको एउटा प्रतीक पनि बनेको थियो।
४. श्यामश्वेत टिभी र एन्टिना
घरमा टिभी हुनु आफैंमा विशेष कुरा थियो। त्यो पनि अहिलेको जस्तो ठूलो रंगीन स्क्रिन होइन, सानो श्यामश्वेत टिभी।
टिभीमा कार्यक्रम हेर्न परिवारका सदस्यहरू एउटै ठाउँमा जम्मा हुने गर्थे। टिभीको चित्र स्पष्ट बनाउन छतमा राखिएको एन्टिना घुमाउने र कहिलेकाहीँ माथि बसेर सिग्नल मिलाउने प्रयास पनि बाल्यकालको छुट्टै अनुभव थियो। त्यस समय टिभी मनोरञ्जन मात्र नभई परिवार र छिमेकीबीच भेटघाटको माध्यमसमेत बन्ने गरेको स्मृतिहरू पाइन्छन्।
५. घुर्रा मिठाई
त्यो समयका बालबालिकाका लागि थोरै पैसामा पाइने मिठाईले पनि ठूलो खुसी दिन्थ्यो। घुर्रा मिठाई त्यसैको एउटा उदाहरण हो।
मिठाई खान पनि मिल्ने र त्यसलाई खेलाउँदै रमाउन पनि मिल्ने भएकाले यसको आफ्नै आकर्षण थियो। अहिले बजारमा अनेकौं प्रकारका चकलेट र स्न्याक्स उपलब्ध छन्। तर पुरानो पुस्ताका लागि त्यतिबेलाका यस्ता सामान्य मिठाईमा जोडिएको भावनात्मक सम्झना अझै बलियो छ।
प्रविधिभन्दा टाढा, अनुभवसँग नजिक
८० को दशकमा हुर्किएको पुस्ताले आजको जस्तो स्मार्टफोन, सामाजिक सञ्जाल वा अनलाइन मनोरञ्जनको सुविधा पाएन। त्यसैले उनीहरूको धेरै समय घरबाहिर साथीभाइसँग खेल्दै, प्रकृतिसँग नजिक हुँदै र उपलब्ध साधनलाई नै सिर्जनात्मक रूपमा प्रयोग गर्दै बित्यो।
पुरानो चप्पलबाट खेलौना बनाउने, पाइप वा अन्य सामान्य वस्तुलाई खेलमा प्रयोग गर्ने, धुलोमै खेल्ने र साँझ घर फर्किएपछि अभिभावकको गाली खानुपर्ने जस्ता साना घटनाहरू नै उनीहरूको बाल्यकालका ठूला सम्झना बने।
सम्झना पुरानो हुन्छ, खुसी पुरानो हुँदैन
समयसँगै जीवनशैली बदलिएको छ। प्रविधिले मनोरञ्जनका नयाँ माध्यम दिएको छ र बालबालिकाको खेल्ने तरिका पनि परिवर्तन भएको छ। तर बाल्यकालका साना अनुभवले मानिसको स्मृतिमा छोड्ने प्रभाव भने लामो समयसम्म रहन्छ।
त्यसैले पुरानो गुच्चा, डन्डिबियो, टुकीबत्ती, श्यामश्वेत टिभी वा त्यतिबेलाको मिठाई देख्दा आज पनि धेरैको मन केही क्षणका लागि पुरानै गल्ली, आँगन र साथीभाइतिर फर्किन्छ। ८० को दशकमा हुर्किएका पुस्ताका लागि त्यो समय सुविधा कम भएको समय भए पनि सामान्य वस्तुमा असाधारण खुसी खोज्न सिकाएको समय थियो।
यी पाँच कुरा बाहेक पनि त्यतिबेलाका धेरै सम्झना छन्—पुराना खेल, विद्यालयका दिन, गाउँका मेलापात, रेडियो, क्यासेट र साथीहरूसँग बिताएका अनगिन्ती साँझ। त्यसैले ८० को दशकको बाल्यकाल सम्झनु भनेको केवल पुराना सामान सम्झनु होइन, आफ्नो जीवनको एउटा सरल र आत्मीय समयतिर फर्किनु पनि हो।
सम्बन्धित समाचार
डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जाल : अवसरभन्दा बढी जिम्मेवारीको विषय
आजको समयमा सामाजिक सञ्जाल हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ। बिहान आँखा खुलेदेखि राति सुत्ने समयसम्म मानिस कुनै न कुनै रूपमा फेसबुक,...
नेपालका लागि जलवायु न्यायको आवाज उठाउने अवसर
भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढी र हिमजन्य विपत्तिले नेपालका हिमाली तथा नदी आसपासका समुदाय कति गम्भीर जलवायु जोखिममा छन् भन्ने कुरा फेरि उजागर...
परम्परागत स्वादको स्वादिष्ट अनुभूति
खाना केवल भोक मेटाउने माध्यम मात्र होइन, यो हाम्रो संस्कृति, परम्परा र जीवनशैलीसँग जोडिएको महत्वपूर्ण पक्ष हो। विशेषगरी नेपाली समाजमा पुस्तौँदेखि...
कति सुरक्षित छ एआईको भविष्य? मानव जीवनसँग जोडिँदै जोखिम
काठमाडौं । केही वर्षअघिसम्म कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स भविष्यको प्रविधि जस्तो लाग्थ्यो । अहिले भने यो हाम्रो दैनिक जीवनको...