अर्बौं ऋणमा ‘रिच ड्याड’: रोबर्ट कियोसाकीको धनसम्बन्धी सिद्धान्त फेरि चर्चामा

काठमाडौं । व्यक्तिगत वित्त व्यवस्थापनबारे विश्वभर चर्चा कमाएका लेखक रोबर्ट कियोसाकीको ऋणसम्बन्धी खुलासाले पछिल्लो समय वित्तीय क्षेत्रमा नयाँ बहस जन्माएको छ। Rich Dad Poor Dad का लेखक कियोसाकीले आफू करिब १.२ अर्ब अमेरिकी डलर ऋणमा रहेको बताउँदै आएका छन्। तर यो रकम उनको व्यक्तिगत नाममा रहेको ऋण मात्र नभई साझेदारसहितको रियल इस्टेट लगानीसँग सम्बन्धित रहेको उनका पूर्वपत्नी तथा व्यवसायिक साझेदार किम कियोसाकीले स्पष्ट पारेकी छन्।

कियोसाकीको भनाइमा ऋण आफैंमा खराब कुरा होइन। उनले आम्दानी सिर्जना गर्ने सम्पत्ति खरिद गर्न प्रयोग गरिने ऋणलाई लगानीको औजारका रूपमा हेर्छन्। विशेषगरी अपार्टमेन्ट तथा अन्य रियल इस्टेट परियोजनामा ऋण लिएर लगानी गर्ने र त्यसबाट आउने आम्दानीमार्फत वित्तीय दायित्व व्यवस्थापन गर्ने उनको रणनीति रहेको बताइन्छ।

१.२ अर्ब डलरको ऋण कसरी जोडियो?

कियोसाकीको चर्चित ऋणको ठूलो हिस्सा करिब १,५०० अपार्टमेन्ट इकाइ समेटिएको रियल इस्टेट पोर्टफोलियोसँग जोडिएको बताइएको छ। यी सम्पत्तिमा उनी एक्लै नभई विभिन्न साझेदारसँग मिलेर लगानी गरिरहेका छन्। त्यसैले सार्वजनिक रूपमा उल्लेख भएको १.२ अर्ब डलरलाई कियोसाकीले व्यक्तिगत रूपमा तिर्नुपर्ने ऋण भनेर बुझ्नु सही नहुने उनका साझेदारहरूले बताएका छन्।

रिपोर्टहरूका अनुसार उनको व्यक्तिगत हिस्सा कुल ऋणभन्दा निकै कम हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि कियोसाकीको वास्तविक व्यक्तिगत सम्पत्ति र दायित्वको पूर्ण विवरण सार्वजनिक रूपमा प्रमाणित गरिएको छैन।

ऋणलाई सम्पत्ति निर्माणको साधन मान्ने दर्शन

कियोसाकीले लामो समयदेखि बचत गरेर मात्र धनी बन्न सकिन्छ भन्ने परम्परागत धारणामाथि प्रश्न उठाउँदै आएका छन्। उनको वित्तीय दर्शनमा मुख्य कुरा ऋणको आकारभन्दा त्यो ऋण कहाँ प्रयोग गरिएको छ भन्ने हो।

उनले आम्दानी उत्पादन गर्ने घर, अपार्टमेन्ट वा व्यवसायमा लगानी गर्न लिइएको ऋणलाई एक किसिमको ‘उत्पादक ऋण’का रूपमा व्याख्या गर्छन्। यसको विपरीत उपभोगका लागि लिइने ऋणले आम्दानी सिर्जना नगर्ने भएकाले त्यसबाट सावधान रहनुपर्ने उनको तर्क छ।

तर ठूलो ऋणसँग जोखिम पनि उत्तिकै

कियोसाकीको रणनीतिले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ—सम्पत्तिको मूल्य घट्यो वा आम्दानीमा कमी आयो भने के हुन्छ?

ऋणको प्रयोग गरेर ठूलो सम्पत्ति नियन्त्रण गर्न सकिने भए पनि ब्याजदर बढ्दा, घरजग्गाको मूल्य घट्दा वा भाडाबाट आउने आम्दानी घट्दा ऋणको बोझ बढ्न सक्छ। त्यसैले वित्तीय विज्ञहरूले अत्यधिक ‘लेभरेज’ अर्थात् ऋणमा आधारित लगानीले नाफालाई मात्र होइन, घाटालाई पनि ठूलो बनाउने जोखिम रहेको औंल्याएका छन्।

यसको अर्थ कियोसाकीको रणनीति सबै लगानीकर्ताका लागि समान रूपमा उपयुक्त हुन्छ भन्ने होइन। ठूलो पुँजी, स्थिर नगद प्रवाह, सम्पत्तिको व्यवस्थापन क्षमता र जोखिम वहन गर्न सक्ने अवस्था नभएका व्यक्तिले यस्तै मोडल अपनाउँदा फरक परिणाम आउन सक्छ।

‘रिच ड्याड’को पुस्तकले बनाएको विश्वव्यापी प्रभाव

कियोसाकी सन् १९९७ मा प्रकाशित Rich Dad Poor Dad बाट विश्वव्यापी रूपमा चर्चामा आएका थिए। पुस्तकले जागिरबाट आउने तलबमा मात्र निर्भर हुनुको सट्टा सम्पत्ति निर्माण, लगानी र वित्तीय शिक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने धारणा अघि सारेको थियो।

पुस्तक विश्वभर ४४ मिलियनभन्दा बढी प्रति बिक्री भएको र दर्जनौँ भाषामा अनुवाद भएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। यसले व्यक्तिगत वित्तबारे सामान्य पाठकबीच पनि सम्पत्ति, दायित्व, नगद प्रवाह र लगानीको विषयमा व्यापक चासो बढाउन भूमिका खेलेको छ।

सफलताको कथा र विरोधाभास

कियोसाकीको अहिलेको ऋणसम्बन्धी चर्चा उनको पुस्तकको मूल सन्देशसँग जोडिएको देखिन्छ। उनले वर्षौंदेखि धनी मानिसहरूले ऋणलाई सम्पत्ति निर्माणका लागि प्रयोग गर्ने तर्क गर्दै आएका छन्। त्यसैले आफू ठूलो ऋणमा रहेको घोषणा उनले आफ्नो दर्शनकै उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

तर यही विषयले वित्तीय शिक्षामा एउटा महत्वपूर्ण बहस पनि जन्माएको छ—ऋण आफैंमा न राम्रो हो, न खराब; त्यसको उद्देश्य, लागत, जोखिम र तिर्न सक्ने क्षमता महत्वपूर्ण हुन्छ।

कियोसाकीको उदाहरणले व्यक्तिगत वित्त व्यवस्थापनमा ‘धनी बन्ने सूत्र’ खोज्नुभन्दा प्रत्येक लगानीको जोखिम, नगद प्रवाह र ऋणको वास्तविक लागत बुझ्नु आवश्यक रहेको बहसलाई फेरि अगाडि ल्याएको छ। खासगरी सामाजिक सञ्जालमार्फत चर्चित हुने वित्तीय सल्लाहलाई व्यक्तिगत आर्थिक निर्णयमा लागू गर्नुअघि त्यसको जोखिम र आफ्नो आर्थिक अवस्थाबीच तुलना गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।